Oproep: beperk het milieurisico van antifouling

De werkgroep antifouling(1) functioneert binnen het aandachtsgebied duurzame waterrecreatie in het Netwerk Waterrecreatie(2) met deelname van leden van Toerzeilers, VNM, Wadvaarders en bureauondersteuning vanuit Waterrecreatie Nederland. Het doel is te komen tot effectieve antifouling met een zo klein mogelijke belasting voor het milieu.

Achtergrond

Waterkwaliteit is een hot topic(3). Schoon en ecologisch waardevol water is een permanent aandachtspunt in onze maatschappij. Ook voor de watersporter; schoon om in te zwemmen, te recreëren en om te genieten van flora en fauna. Maar ook voor de menselijke gezondheid: waterkwaliteit is geen overbodige luxe.

Antifouling is erop gericht aangroei op boten te beperken. Dat betekent dat we plantjes en beestjes weg willen houden van onze boten. Dat is bijna altijd schadelijk voor die plantjes en beestjes. Bovendien belasten we daarmee het milieu. Maar antifouling helpt ons wel het brandstofverbruik van onze boten te verminderen en de bestuurbaarheid te verbeteren. Het heeft dus ook voordelen voor het milieu en de veiligheid op het water. De kunst is die belangen in balans te houden.

Vanzelfsprekend willen we ons hard maken voor schoon water. De recreatievaart is niet de grootste vervuiler van ons oppervlaktewater, ook niet door het gebruik van antifoulings. Maar we dragen wel bij aan die vervuiling en dat willen we minimaliseren. We ondervinden daarbij een aantal problemen:

1. Om onze bijdrage aan vervuiling door het gebruik van antifouling gericht te kunnen beperken hebben we nog niet altijd voldoende informatie beschikbaar. Zo kunnen we bijvoorbeeld nog onvoldoende inschatten wat de risico’s zijn van de verschillende producten of hoe groot de bijdrage van de recreatievaart aan de vervuiling van het water is.
2. Veel waterrecreanten zien wel in dat er wat moet gebeuren aan de waterkwaliteit. Toch blijven velen doen wat ze altijd al deden. Vergroten van de bewustwording dat er echt wat moet veranderen blijft dus van groot belang.
3. Als we dan moeten veranderen is het nog steeds lastig hoe dat dan moet. Er zijn veel vormen van antifouling. De keuze hangt af van heel wat factoren, waarvan het type boot, de vaarsnelheid, het vaargebied en hoe vaak we varen er maar enkele zijn. Waterrecreanten die rekening willen houden met het milieu zien vaak niet goed hoe dat dan moet. Er is behoefte aan betere -en vooral beter toegankelijke- informatie. En aan hulp om die te gebruiken in het keuzeproces. De antifouling strategieën die het beste zijn voor het milieu zijn vaak het duurste in aanschaf. Soms vragen ze zelfs forse investeringen, bijvoorbeeld als het gaat om botenliften, borstelbanen of borstelrobots. Maar op de lange termijn zijn ze wel vaak goedkoper, zeker als de milieueffecten meegerekendworden. Er kan daarom behoefte ontstaan aan een systeem om de financiering gemakkelijker te maken. Dat hoeft niet om een gift te gaan; er zijn meer opties zoals bijvoorbeeld een revolving fund.(4)

(1) Onder antifouling rekenen we alle aangroeiwerende en aangroeibeperkende maatregelen.

(2) Onder de noemer waterrecreatie rekenen we ook de watersport. We zien zowel recreatie als sport als essentiële functies voor een breed maatschappelijk welbevinden. In deze oproep gaan we hier verder niet specifiek op in.

(3) Trend analyse waterkwaliteit Sloten (2025) Natuur en Milieu/Haskoning Nederland Rapportnr. BK5048.

(4) Een revolverend fonds is een financieel fonds dat publieke middelen inzet voor projecten met een maatschappelijk doel, waarbij de ingezette bedragen, vaak in de vorm van leningen, weer terugvloeien naar het fonds. Door aflossingen en rente wordt het fonds opnieuw aangevuld, waardoor het geld hergebruikt kan worden voor vergelijkbare projecten, in tegenstelling tot een eenmalige subsidie. Dit creëert een continue financieringsstroom voor projecten die vaak via de markt lastig te financieren zijn. (AI definitie Google, laatst geraadpleegd 2 december 2025)

Oproep: beperk het milieurisico van antifouling

De werkgroep antifouling(5) functioneert binnen het aandachtsgebied duurzame waterrecreatie in het Netwerk Waterrecreatie(6) met deelname van leden van Toerzeilers, VNM, Wadvaarders en bureauondersteuning vanuit Waterrecreatie Nederland. Het doel is te komen tot effectieve antifouling met een zo klein mogelijke belasting voor het milieu.

Oproep

Aan allen

We roepen iedereen op het gebruik van de vormen van antifouling die het minst milieubelastend zijn (droog stallen op bootlift of trailer, ultrasoon, wrap met vezeltjes, niet slijpende coating zonder koper, zout-zoet alternatie)(7) te stimuleren. En de meest milieubelastende (zelfslijpende antifoulings en alle koperhoudende producten)(8) zo mogelijk te beperken(9)

Aan watersporters en waterrecreanten:

We roepen watersporters en waterrecreanten op bij de keuze voor antifouling zoveel mogelijk rekening te houden met milieueffecten.

Aan organisaties en verenigingen van watersporters en waterrecreanten:

We roepen organisaties en verenigingen van watersporters en waterrecreanten op te blijven werken aan het milieubewustzijn van hun leden, zeker ook op het gebied van antifouling.

We roepen organisaties en verenigingen van watersporters en waterrecreanten ook op te zoeken naar mogelijkheden om hun leden daar concreet bij te helpen. Daarbij denken we bijvoorbeeld aan het aanstellen van antifouling coaches binnen de vereniging, het investeren in borstelrobots (of borstelbanen) voor gezamenlijk gebruik of het faciliteren van droog stallen.

Aan producenten en verkopers van antifouling en jachtservicebedrijven die deze aanbrengen:

We roepen producenten en verkopers van antifouling en jachtservicebedrijven die deze aanbrengen op om relevante informatie over de milieubelasting en het veilig gebruik van hun producten te delen met hun klanten. Het gaat daarbij ook (zoveel mogelijk) om onderzoeksresultaten.

We roepen producenten van antifouling tevens op te (blijven) zoeken naar betere antifouling methodes. Met beter bedoelen we methoden die duurzamer en veiliger zijn voor milieu en gebruiker en zo mogelijk eenvoudiger en goedkoper in gebruik.

Aan overheden:

We roepen overheden op om de overgang naar minder milieubelastende antifouling te ondersteunen waar zinvol en mogelijk. Het gaat daarbij onder andere om beleid en regelgeving, onderzoek en mogelijk ook om vormen van financiering.

(5) Onder antifouling rekenen we alle aangroeiwerende en aangroeibeperkende maatregelen.

(6) Onder de noemer waterrecreatie rekenen we ook de watersport. We zien zowel recreatie als sport als essentiële functies voor een breed maatschappelijk welbevinden. In deze oproep gaan we hier verder niet specifiek op in.

(7) Conform het overzicht van milieucentraal, dit kan veranderen door nieuwe ontwikkelingen, zie de website https://www.duurzamewaterrecreatie.nl/kennisbank/kennispagina-antifouling/ laatst geraadpleegd 24 november 2025.

(8) Zie noot 7. Zie tevens RIVM Report 2018-0086. Antifouling systems for pleasure boats. Overview of current systems and exploration of safer alternatives. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2018-0086.pdf laatst geraadpleegd 1 december 2025.

(9) We zien een verbod echter niet als effectieve maatregel. Voor een beperkt aantal gevallen zou deze optie open moeten blijven.